Newsletter

Niezmiennie cienka regulacja

Marcin Lachowicz, 26.06.2012
Politycy PiS zaproponowali przepisy skrajnie nieskuteczne

W trakcie ostatniego posiedzenia Sejmu rozpoczęły się prace nad projektem ustawy o podatku dochodowym autorstwa posłów Prawa i Sprawiedliwości. Projekt ten przewidywał wprowadzenie jednej ustawy regulującej opodatkowanie dochodów osób fizycznych i prawnych. Akt ten miał zastąpić trzy ustawy obowiązujące obecnie.

Opisując projekt wymienionej ustawy, posługuję się czasem przeszłym, gdyż został on odrzucony już w pierwszym czytaniu. Zapewne za odrzuceniem projektu stoi negatywne stanowisko Ministerstwa Finansów wobec propozycji PiS. Ministerstwo obawiało się szczególnie zmniejszenia wpływów budżetowych.

W zgłoszonym przez posłów PiS projekcie zainteresowałem się tematyką przeciwdziałania unikaniu opodatkowania. W tym zakresie propozycja PiS, z jednej strony, kopiowała kiepskie obecne rozwiązania. Z drugiej, zawierała nowe, nieznane dotychczas polskiemu ustawodawstwu regulacje.

Mówiąc o kopiowaniu kiepskich, dotychczasowych rozwiązań mam na myśli funkcjonującą obecnie klauzulę przeciwdziałającą niedostatecznej kapitalizacji. Zjawisko niedostatecznej kapitalizacji, zwane również cienką kapitalizacją, polega na finansowaniu działalności spółki kapitałowej głównie kapitałem zwrotnym (np. pożyczkami), przy jednoczesnym dokonaniu nieznacznego wkładu w kapitał zakładowy (np. w minimalnej wysokości wymaganej przez przepisy prawa handlowego).

Taka „cienka kapitalizacja” wprowadzana jest z uwagi na konsekwencje podatkowe płynące z wypłaty przez spółkę odsetek od pożyczek. Wypłacone odsetki, stanowiące koszt działalności spółki, zmniejszają jej dochód. W efekcie wypłaty odsetek spółka finansowana kapitałem zwrotnym osiąga niższy dochód, a w konsekwencji płaci niższy podatek dochodowy niż podmiot, którego działalność finansowana byłaby poprzez wkłady odniesione na kapitał zakładowy. Dzieje się tak ponieważ w przypadku wniesienia do spółki wkładów na kapitał zakładowy, udziałowcy otrzymują dywidendy, które – inaczej niż odsetki od pożyczek – nie zmniejszają dochodu spółki wypłacającej. Dywidendy są bowiem wypłacane z zysku, jaki zostanie spółce już po zapłacie podatku dochodowego.

Polska – świadoma, że podatnicy będą preferować finansowanie działalności spółek pożyczkami – wprowadziła przepisy, których celem jest przeciwdziałanie opisanemu zjawisku niedostatecznej kapitalizacji – zob. art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Z uwagi na zakres ich zastosowania, przepisy te w praktyce są nieskuteczne. Klauzula ta, choć miała przeciwdziałać zjawisku określanemu czasami „obejściem prawa podatkowego”, jest… prosta do obejścia.

Co więcej, przepisy te sformułowane są w skandaliczny sposób. Wykładnia literalna tych przepisów prowadzi do co najmniej czterech możliwych i odmiennych skutków. Nie bez powodu już w 2008 roku Nadzwyczajna Komisja Sejmowa „Przyjazne Państwo” w odniesieniu do tych przepisów proponowała „konia z rzędem temu, kto przy pierwszym podejściu zrozumie cały tekst ustawy i pojmie, jakie były intencje ustawodawcy”.

Jednak mimo, że owe przepisy są nieskuteczne, a politycy są świadomi ich ułomności od minimum czterech lat, w projekcie PiS zaproponowano bez jakichkolwiek zmian klauzulę przeciwdziałającą niedostatecznej kapitalizacji (zob. art. 118 ust. 2 pkt 4 i 5 projektu ustawy autorstwa PiS).

Jak jednak wspomniałem, projekt posłów PiS zawierał również nieznane dotychczas polskiemu prawu podatkowemu regulacje, których celem jest przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. W projekcie PiS zaproponowano bowiem wprowadzenie instytucji opodatkowania kontrolowanej spółki zagranicznej (zob. art. 159 projektu ustawy) oraz normę przewidującą opodatkowanie w sytuacji przenoszenia poza Polskę składników majątkowych (zob. art. 160 projektu ustawy).

Dodajmy, iż norma dotycząca opodatkowania kontrolowanej spółki zagranicznej (ang. controlled foreign companies lub CFC) ma przeciwdziałać sytuacji, w której dochód wykazywany jest w kraju o niskiej stawce podatkowej w ramach tzw. spółki bazowej (ang. base company). Zastosowanie tej klauzuli sprowadza się w istocie do pominięcia odrębności podmiotowej zagranicznej spółki zależnej i opodatkowania jej dochodu w „rękach” spółki matki.

Wskazane dwa powyższe rozwiązania wydają się ciekawe. Projekt autorstwa PiS został jednak w całości odrzucony. Nie powinno to jednak zwalniać parlamentarzystów z prac nad poprawą istniejących klauzul przeciwdziałających unikaniu opodatkowania i tworzeniu nowych przepisów.