Newsletter

Co napędza ten region

Magdalena Kotnis, 12.02.2015
Pomorze Zachodnie buduje swoją gospodarkę według europejskich standardów

Pomorze Zachodnie buduje swoją gospodarkę według europejskich standardów

Czy Zachodniopomorskie ma szansę odgrywać istotną rolę w rozwoju Polski? W jakich kierunkach zmienia się lokalna gospodarka? Czy Polska potrzebuje potencjału tego regionu? I czy ten potencjał może być istotnym czynnikiem rozwoju gospodarki europejskiej?

Takie pytania skłaniają do refleksji nad kondycją ekonomiczną województwa oraz wskazania możliwych kierunków wzrostu jego potencjału gospodarczego.

Przedsiębiorczość i inwestycje

Pomorze Zachodnie jest regionem niewielkich firm. Spośród 220 tys. działających w województwie przedsiębiorstw przeważającą większość stanowią podmioty mikro (96 proc.) i małe (nieco ponad 3 proc). Pod tym względem struktura przedsiębiorstw Zachodniopomorskiego nie odbiega od przeciętnego obrazu regionów w Unii Europejskiej, przy czym jedynie w jednym polskim województwie liczba firm mikro i małych jest w przeliczeniu na tysiąc mieszkańców równie wysoka.

Duże przedsiębiorstwa stanowią jedynie ok. 0,1 proc. ogólnej liczby firm w regionie. Tym niemniej, to właśnie one w dużym stopniu determinują tempo rozwoju regionu oraz poziom jego innowacyjności.

Co ważne, w ciągu ostatnich czterech lat wzrost inwestycji zrealizowanych w regionie utrzymywał się na wysokim poziomie. W minionych dwóch latach dynamika nakładów inwestycyjnych w zachodniopomorskich przedsiębiorstwach była znacznie wyższa niż w firmach pozostałych województw. Poniesione w 2013 r. nakłady inwestycyjne w regionie były wyższe od tych z 2012 r. o 64,1 proc. W tym samym okresie wartość nakładów inwestycyjnych w kraju zwiększyła się jedynie o 4,4 proc.

Inną cechą charakterystyczną lokalnej gospodarki jest stale rosnąca liczba spółek handlowych z udziałem kapitału zagranicznego. W województwie zachodniopomorskim działa ich znacznie więcej aniżeli w pozostałych regionach. Na każde 10 tys. mieszkańców przypada tu ponad 27 spółek z udziałem kapitału zagranicznego (średnia krajowa to 21 spółek). Łączy się to z tym, że od kilku lat rośnie zainteresowanie regionem inwestorów zagranicznych, głównie z Niemiec i krajów skandynawskich. Tendencja wzrostowa inwestycji zagranicznych na Pomorzu Zachodnim ma wymiar europejski.

Województwo staje się atrakcyjne inwestycyjnie szczególnie ze względu na jego dostępność transportową (transport multimodalny), stale rozwijaną infrastrukturę gospodarczą oraz wysoką aktywność regionu wobec inwestorów. To wszystko tworzy jeden z najwyższych potencjałów rozwojowych w Polsce.

Rozwój i innowacje wiodących branż

Wiodącymi sektorami w województwie zachodniopomorskim są branża morska i logistyka, branża metalowa (konstrukcje) oraz turystyka. Prorozwojowe, innowacyjne działania realizowane są przede wszystkim przez przedsiębiorstwa z branży metalurgicznej, motoryzacyjnej, informatycznej, poligraficznej, medycznej (usługi medyczne) i ochrony środowiska.

Dla przykładu, przedsiębiorcy z branży samochodowej opracowują m.in. innowacyjne technologie kształtowania i obróbki szkła, formowania szyb samochodowych oraz produkcji resorów. Pozyskują także wsparcie na projektowanie innowacyjnych symulatorów pojazdów oraz produkcję samochodowych naczep specjalistycznych.

Oprócz tego w województwie realizowane są chociażby innowacyjne prace badawcze z zakresu biotechnologii. Dotyczą one m.in. opracowywania materiałów do produkcji opakowań o specyficznych właściwościach, wytwarzanych z proekologicznych surowców bioodnawialnych i biodegradowalnych. Warto także wspomnieć o produkcji chemikaliów organicznych oraz rozwoju technologii dotyczących przetwórstwa żywic poliestrowych lub winyloestrowych, a także zastosowania technologii laminatów.

Bardzo istotne znaczenie dla regionu mają wdrożenia opracowywane na bazie doświadczeń i wiedzy przedsiębiorców z branży stoczniowej. Są to m.in. innowacyjne rozwiązania dotyczące technologii obróbki metali oraz spawania, jak również projektowania i budowy konstrukcji metalowych. Innowacyjne badania oraz działania wdrożeniowe skoncentrowane są także na produkcji i modernizacji symulatorów pojazdów i jednostek pływających, stanowisk dydaktyczno-badawczych oraz obiektów szkolno-treningowych.

Duży potencjał IT

Na oddzielną uwagę zasługuje fakt, że w województwie zachodniopomorskim istnieje bardzo duży potencjał rozwoju branży informatycznej. To o tyle ważne, że sektor IT należy obecnie do najbardziej dynamicznych obszarów gospodarki europejskiej.

Na Pomorzu Zachodnim działa ponad 4000 firm IT. To rynek podmiotów nie tylko mikro i małych, ale także średnich i dużych. Zachodniopomorskie może ponadto poszczycić się największym w ostatnich latach przyrostem zatrudnienia w branży informatycznej w skali kraju. Regionalną bazę kadr wzmacnia ponad 2600 studentów oraz 500 absolwentów ze specjalizacją IT.

Liczne innowacyjne wdrożenia rozwiązań informatycznych w województwie obejmują przede wszystkim rozwój gospodarki elektronicznej oraz elektronicznego biznesu B2B. Rozwiązania te ukierunkowane są przede wszystkim na informatyzację wewnątrzorganizacyjnych procesów biznesowych oraz informatyzację zewnętrznych procesów sprzedażowych firm.

Mobilne społeczeństwo

Społeczeństwo Pomorza Zachodniego odznacza się dość dużą elastycznością w poszukiwaniu atrakcyjnych warunków pracy. Bliskie sąsiedztwo Skandynawii i Niemiec sprawia, że decyzje o przeprowadzce podejmowane są znacznie szybciej aniżeli w innych województwach. Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych w regionie jest nieznacznie ujemne, choć w latach 2010-2012 liczba osób powracających z zagranicy i meldujących się na pobyt stały przewyższała liczbę emigrantów.

Mobilność mieszkańców Zachodniopomorskiego daje podstawy do stwierdzeń o ich zaradności i zdolności do dość szybkiej adaptacji do nowych warunków pracy i życia. Z drugiej jednak strony dla potencjalnego inwestora ta mobilność może oznaczać mało stabilny zasób pracy.

W tym kontekście warto odnotować, że w ostatnich latach władze samorządowe podejmują działania mające budować wizerunek i markę regionu. Bardzo widoczne są inicjatywy, które wzmacniają wśród społeczności lokalnej świadomość przynależności regionalnej. Przykładem jest zmiana oraz międzynarodowa promocja wizerunku województwa zachodniopomorskiego jako „Pomorze Zachodnie” (identyfikacja z morzem, żaglami, gospodarką turystyczną i morską). Działania te są szczególnie istotne z punktu widzenia współtworzenia klimatu społecznego i politycznego do współpracy regionalnej i międzynarodowej.

Region ewoluuje

Większość z nas pamięta okres, w którym potencjał województwa zachodniopomorskiego oparty był na gospodarce morskiej i rolnictwie. Wówczas, zarówno na skalę krajową, jak i międzynarodową, region słynął z budowy statków, rybołówstwa dalekomorskiego, handlu drogą morską oraz produkcji produktów rolnych.

Główną przyczyną zmiany struktury ekonomicznej i potencjału gospodarczego regionu były transformacja ustrojowa oraz tendencje rozwojowe na rynkach europejskich i globalnych. W ciągu ostatnich dwudziestu lat potencjał regionów w Polsce i Europie ulegał ciągłym przeobrażeniom, na przemian tracąc dotychczasowe przewagi rynkowe i jednocześnie zyskując nowe możliwości rozwoju.

Tendencje w przeobrażaniu się gospodarki morskiej i rolnictwa podyktowane są głównie rozwojem technologii produkcji żywności, potrzebą optymalnego wykorzystania globalnego potencjału statków oraz bezpośrednim oddziaływaniem gospodarek Europy i świata. Z tego względu w województwie zachodniopomorskim pojawiło się mniej, ale za to większych gospodarstw rolnych oraz więcej niewielkich przedsiębiorstw stoczniowych. Dziś te gospodarstwa i firmy oferują usługi i produkty wysokiej jakości, wytwarzane i oferowane według światowych standardów.

Warto podkreślić, że co prawda gospodarka morska na Pomorzu Zachodnim wygląda inaczej niż w okresie PRL-u, ale w regionie nadal funkcjonuje wiele prywatnych firm stoczniowych oraz z branży offshore. Zajmują się m.in. budową jachtów i łodzi motorowych, produkcją kadłubów statków pełnomorskich, naprawą okrętów i łodzi. Szacuje się, że statki nadal buduje lub wyposaża kilka tysięcy osób w regionie. To porównywalna liczba z liczbą zatrudnionych w byłej Stoczni Szczecińskiej Nowa.

Innymi słowy, działalność morska i logistyka nadal stanowią dla regionu bardzo istotny czynnik wzrostu gospodarczego. Położenie geograficzne, współpraca transgraniczna oraz dostęp do multimodalnego transportu sprawiają, że branża morska odbudowuje swój potencjał dzięki małym i średnim firmom stoczniowym, które, zmieniając zakres i rodzaj produkcji, dostosowują także swoją bazę wytwórczą.

Pięć specjalizacji

Perspektywa finansowa 2014-2020 daje ogromne możliwości wzmacniania silnych branż oraz budowania nowej jakości gospodarczej regionu. Na podstawie wytycznych Komisji Europejskiej oraz analizy rynku wskazano dla Pomorza Zachodniego pięć regionalnych specjalizacji, które akcentują jego potencjał rozwojowy. Są nimi:

1) biogospodarka,
2) działalność morska i logistyka,
3) przemysł metalowo-maszynowy,
4) usługi oparte na wiedzy,
5) turystyka i zdrowie.

Koncepcja Inteligentnej Specjalizacji zakłada przede wszystkim podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności regionu poprzez celowe wsparcie innowacyjnych wdrożeń oraz promocję działalności badawczo-rozwojowej.

Kontynuacja rozwoju pozwoli Zachodniopomorskiemu pozostać ważnym punktem na ekonomicznej mapie Polski. Jednocześnie warto podkreślić, że na przestrzeni ostatnich dwóch dekad regionalny potencjał biznesowy ulegał przeobrażeniom strukturalnym, więc w nadchodzących latach nie ma poważniejszych zagrożeń systemowych dla lokalnej gospodarki. Mówiąc krótko, Pomorze Zachodnie znajduje się w fazie przystosowania oraz budowy potencjału ekonomicznego według europejskich standardów organizacyjnych i jakościowych. Cechy atrakcyjności inwestycyjnej regionu oraz wzrastające zainteresowanie ze strony inwestorów zagranicznych akcentują przy tym znaczenie regionu także w kontekście rozwoju gospodarki europejskiej.

*Magdalena Kotnis – doktor nauk ekonomicznych Uniwersytetu Szczecińskiego. Prezes Zachodniopomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A.