Newsletter

Ratyfikujmy Konwencję o zapobieganiu przemocy

Grzegorz Wrona, 10.05.2014
Badania Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej wskazują, że 33 proc. kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej po ukończeniu 15 roku życia

Badania Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej wskazują, że 33 proc. kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej po ukończeniu 15 roku życia

CC-BY-SA-2.0

Od 2005 r. kiedy weszła w życie ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie trwa proces zmiany prawa i budowania w Polsce systemu przeciwdziałania tego rodzaju przemocy. Pomimo wprowadzenia wielu rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo osób jej doznających w dalszym ciągu praktyka stosowania prawa daleka jest od założeń, jakie znajdowały się u podstaw zmian prawnych. Głównym problemem jest wciąż nikły procent sprawców przemocy w rodzinie, którzy otrzymują nakaz opuszczenia miejsca zamieszkania lub/i są kierowani do programów korekcyjno-edukacyjnych.

Wprowadzenie w 2010 r. nowej procedury Niebieskie Karty pozwoliło ogromnym wysiłkiem samorządów powołać w każdej gminie zespół interdyscyplinarny, który ma za zadanie zarówno przeciwdziałać zjawisku przemocy w rodzinie, jak i badać samo zjawisko przemocy.

Zmiany prawne wprowadzane w Polsce zbiegły się z powstaniem tekstu Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Konwencja w sposób kompleksowy nakłada na państwa członkowskie Rady Europy obowiązek przeciwdziałania przemocy wobec kobiet, ale jednocześnie wskazuje na konieczność działania nie tylko w momencie stwierdzenia występowania przemocy, lecz również na aktywną rolę państwa w zakresie profilaktyki. Można zatem stwierdzić, że konwencja wyznacza normy w zakresie polityki państwa co do przeciwdziałania przemocy.

Potrzeba wprowadzenia konwencji wynika przede wszystkim ze skali przemocy, z jaką mamy do czynienia w Polsce i w Europie. Badania Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej wskazują, że 33 proc. kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej po ukończeniu 15. roku życia, a 8 proc. kobiet doznało takiej przemocy w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed badaniem (wyniki badań z 2014 r.). Bardzo szczegółowe i przeprowadzone na niespotykaną skalę badania Agencji Praw Podstawowych nie pozostawiają żadnych złudzeń co do skali zjawiska. W środowiskach mających na celu jej przeciwdziałanie mówi się wprost o epidemii przemocy wobec kobiet.

Ponieważ rozwiązania prawne dotyczące przeciwdziałania przemocy obowiązują niemal we wszystkich krajach objętych badaniami staje się oczywiste, że w celu zmniejszenia skali zjawiska niezbędne jest podjęcie działań uprzedzających akty przemocy. Konwencja stawiając na skuteczność działań wskazuje obszary, w których konieczne jest wprowadzanie zmian. Podstawowy w tym zakresie jest jej art. 12. Wskazuje on na konieczność promowania zmian wzorców społecznych i kulturowych dotyczących zachowania kobiet i mężczyzn w celu wykorzenienia uprzedzeń, zwyczajów, tradycji oraz innych praktyk opartych na idei niższości kobiet lub na stereotypowym modelu roli kobiet i mężczyzn.

Pomimo wyraźnego wskazania w treści przepisu jedynie na negatywne wzorce i praktyki, przepis ten stał się przedmiotem dyskusji na temat ingerencji prawa w obowiązujące wzorce moralne, religijne czy obyczajowe. Bez względu jednak na sposób odczytywania zapisów konwencji, jej fundamentem jest zasada braku akceptacji dla wszelkich form przemocy (w rozumieniu konwencji) bez względu na to, z jakiego źródła sprawca przemocy wywodziłby swoje prawo do jej stosowania.

Z uwagi na jednoznaczne dane statystyczne dotyczące przemocy, konwencja wskazuje na kobiety jako na osoby przede wszystkim doznające przemocy oraz wyznacza dla nich ochronę. Nie oznacza to w żadnym wypadku wprowadzania zasad, które miałyby chronić przed przemocą przedstawicieli tylko jednej z płci.

Wszelkie zasady ochrony przed przemocą nie mogą uzależniać swojej skuteczności od płci osoby doznającej przemocy. Konwencja celowo wskazuje na ochronę kobiet, dając tym samym wyraz potrzebie zmiany wzorców w stosunku przede wszystkim właśnie do tej płci. Działania takie jak: podnoszenie świadomości społecznej, edukacja, szkolenie specjalistów, interwencja profilaktyczna i programy lecznicze mają przyczynić się do zmniejszenia skali przemocy, w tym przemocy domowej (wymiennie używa się określenia przemoc domowa, przemoc w rodzinie).

Konwencja wyznacza również minimalny standard wsparcia dla osób doznających przemocy, wypracowany w głównej mierze przez organizacje pozarządowe przez lata pracy z osobami doznającymi przemocy. Do podstawowych zasad koniecznych dla skutecznego przeciwdziałania przemocy należy zaliczyć:

1. możliwość odizolowania sprawcy od osoby doznającej przemocy;
2. całodobowa możliwość uzyskania informacji (darmowy telefon 24h);
3. możliwość nałożenia sankcji na sprawcę przemocy, która nie jest uzależniona od woli osoby doznającej przemocy;
4. dostęp do poradnictwa psychologicznego, prawnego i opieki medycznej;
5. obowiązek aktywnego działania państwa.

Konwencja wprowadza jeszcze jeden element, bez którego żaden system nie daje gwarancji prawidłowego funkcjonowania – mechanizm monitorujący. Zakłada się utworzenie grupy ekspertów (GREVIO), których zadaniem będzie monitorowanie wdrażania przez państwa członkowskie postanowień konwencji.

Warunkiem wejścia w życie konwencji jest ratyfikowanie jej przez co najmniej dziesięć państw należących do Rady Europy. W kwietniu jako dziesiąte państwo konwencję ratyfikowała Andora, a jako jedenaste – Dania. Tym samym 1 sierpnia 2014 r. konwencja wejdzie w życie.

*Grzegorz Wrona – prawnik, certyfikowany specjalista przeciwdziałania przemocy w rodzinie

Sfinansowane przez Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP.